صرف کلمه ترکی دالی بمعنی پشت از هزاران لغت که همه به این شکا هستند.

دالی: پشت، قفا، عقب، آرد

دالدا:جایی که دیده نمی شود، مخفی گاه

از کلمات بالا چندین اصطلاح و ضرب المثل داریم:

ü  دالدا یئر

ü  دالدا ـ بوجاغ

ü  دالداجیل

ü  دالدالانیش

ü  دالداناجاق

ü دالدالاناجاق

ü دالدان آتان توپوغا ده‌یه‌ر

ü دالی بوش‌دی

ü دال‌سيز

ü داللي

üدالدادا کله‌له‌یه گله‌ن گؤز قاباغیدا دوغار

ü اوزده آشیغام دالداآغلییان

ü دالینا ال چالیر

ü دالدالی

حال از کلمه "دالی" و "دالدا" چه فعلهایی داریم:

1.     دال چئويرمه‌ك: پشت كردن

2.     دالي اوتورماق

3.     دالي قويماق

4.     دالي قويولماق: ائله اولده‌ن داشي دالي قويولوب

5.     دالی آپارماق: به عقب بردن، بو ایش اونو چوخ دالی آپاردی

6.     دالی آپاریلماق

7.     دالی آتماق: پس انداز کردن

8.     دالی اوتورتماق

9.     دالی اوتورولماق

10. دالی باسماق: یئرییه‌نده اؤزین دالی باسیر

11.  دالی دوشمه‌ک: عقب افتادن، اونون ایشی دالی دوشوب

12.  دالی چالماق

13. دالي چكمه‌ك

14. دالي چكيلمه‌ك

15.دالی ساخلاتدیرتدیرماق

16.  دالی ساخلاتدیرتدیریلماق

17. دالی ساخلاتدیرماق

18.  دالی ساخلاتماق

19. دالی ساخلاماق: عقب نگه داشتن، بیزیم بؤلگه‌میزی دالی ساخلاییبلار

20.   دالی ساخلاندیرماق

21. دالی ساخلاندیریلماق

22.  دالی ساخلانماق

23.  دالی سالدیریلماق

24. دالی سالماق: آلیزلیق اونو درسده‌ن دالی سالدی

25.دالی سالینماق

26.  دالی قاجینماق

27. دالی قالخدیرماق

28.  دالی قالخماق

29.   دالی قالخینماق

30.  دالی قالدیرتماق

31.   دالی قالدیریلماق

32.   دالی گئدمه‌ک: به عقب رفتن، واپس رفتن

33.  دالی گئدیلمه‌ک

34. دالی گتیرمه‌ک: به عقب آوردن

35.دالی گتیریلمه‌ک

36.  دالی وئرمه‌ک: او یول گئده نده گؤتون دالی وئریر

37.  دالی کئچمه‌ک

38.  دالی‌قالماق: عقب ماندن، او بیزده‌ن دالی قالدی

39.  دالیلاتدیرتدیرماق

40.   دالیلاتدیرماق

41. دالیلاماق: عقب گرد و به عقب برگشتن، فقیرتر شدن، او ایل‌به ایل دالیلاییر

42. دالیلاندیرماق

43.دالیلانماق

برای همه مصادر اصلی که با شماره نوشته شده است می‌توان شش مصدر فرعی زیر را نیز نوشت:

ط    دالی سالا بیلمه‌ک

ط    دالی سالمالی اولماق

ط    دالی سالمالی اولا بیلمه‌ک

ط    دالی سالان اولماق

ط    دالی سالان اولا بیلمه‌ک

ط    دالی سالانماق

44. دالبادالا دوشمه‌ک: پی در پی آمدن

ط    دالبادالا دوشه‌بیلمه‌ک

ط    دالبادالا دوشمه‌لی اولماق

ط    دالبادالا دوشمه‌لی اولا بیلمه ک

ط    دالبادالا دوشه‌ن اولماق

ط    دالبادالا اولا بیلمه‌ک

ط    دالبادالا دوشه‌نمه‌ک

45.دالبادالا سالدیرماق

ط    دالبادالا سالدیرا بیلمه‌ک

ط    دالبادالا سالمالی اولماق

ط    دالبادالا سالمالی اولا بیلمه‌ک

ط    دالبادالا سالانماق

ط    دالبادالا سالینماق

ط    دالبادالا سالان اولماق

46.  دالبادالا سالماق

47. دالدالا قوشماق: قطاروار به هم چسباندن

48. دالدالا قوشولماق

49. دالدالي چكيلمه‌ك

50.دالدالي گئدمه‌ك

برای همه مصادر چه اصلی چه فرعی زمانهای فعلی و وجوه زمانی را داریم که برای نمونه به صرف زمانی زیر توجه کنید

51.دالدالاماق: مخفی کردن، به جای امنی بردن

ط    دالدالادیم

ط    دالدالارام

ط    دالدالاییرام

ط    دالدالایاجام

ط    دالدالایاجاغام

ط    دالدالایاجئکدیم

ط    دالدالاییردیم

ط    دالدالایایدیم

ط    دالدالامیشام

ط    دالدالامیشدیم

ط    دادالاسام

ط    دالدالاسایدیم

ط    دالدالاسییه‌م

ط    دالدالامیشسام

ط    دالدالامیشسایدیم

ط    دالدالاییراجام

ط   

52.دالدالانماق: مخفی شدن، او نئچه گوندی دالدالانیب

53.دالدالاتماق: کسی و یا چیزی را مخفی کردن او قاچاقچیلاری دالدالاتدیردی

54.دالدالاتدیرتماق

55. دالدالاتدیرماق

56.دالدالاندیرتماق

57.دالدالاشماق

58.دالدالاشدیرماق

59.دالدالانیشماق

60.  دالدالاشدیرتماق

61.  دالدالاشانماق

62. دالدالاتدیرتدیرماق

63.  دالدالایا بیلمه‌ک

64.   دالدالامالی اولماق

65. دالدالامالی اولا بیلمه‌ک

66. دالدالایان اولماق

67.   دالدالایان اولا بیلمه‌ک

68.  دالدالایانماق

69.  دالداناجاق ائدمه‌ک

70. دالدالا وئرمه‌ک

71.  دالدالاندیرمیشدیرماق

72.  دالدا اوتورتماق: دالدا اوتوروب امر ائدير.

73.  دالدالانیلماق

74. دالدادا گؤرمه‌ك: مخفيانه انجام دادن، او بوتون ايشين دالدادا گؤرير

برای همه صیغه‌های بالا فعل منفی و یا نهی و فعل امری داریم.

حال براي محاسبه تعداد كلمات حاصل ما مجموع كلمات حاصل از يك مصدر اصلي را بيان مي كنيم كه براي بدست آوردن همه كلمات حاصل از "دال" يا "دالدا" لازم است عدد بدست آمده را در تعداد مصادر اصلي ضرب كرد.

يك مصدر اصلي شش مصدر فرعي نيز دارد كه جمعا مي‌شود هفت مصدر

اين هفت مصدرهر كدام داراي صيغه‌هاي نهي و امر نيز مي‌باشد: هر كدام چهارده تا ( از لحاظ شخصي)

7*14=98كلمه

اين هفت مصدر داراي هفت مصدر منفي نيز مي‌باشد چهارده مصدر

حال اين چهارده مصدر را در صيغه‌هاي زماني مختلف كه حداقل بيست مورد است و تا پنجاه مورد هم مي‌رسد ضرب مي كنيم (اين بيست مورد موارد مشهور و داراي كاربرد عامينه است و الا از لحاظ ادبي ما بايد خيلي بيشتر از اين عدد را در نظر بگبريم)

20*14=280 كلمه

حال اگر صيغه‌هاي شخصي را دخالت دهيم داريم:

6*280=1680كلمه

حال كل كلمات حاصل از يك مصدر اصلي داريم:

98+1680=1778 كلمه

حال ما فرض كنيم كه 70 مصدز اصلي داريم(البته خيلي بيشتر از اين است كه اينجانب فعلا اينقدر از آنها را نوشتم) پس:

70*1778=124460 كلمه و اين است هنر زبان تركي.

Təşəkor Edərik Mahmit Bəy

Materiallardan istifadə zamanı qaynağa istinad vacibdir

استفاده از مطالب با ذکر منبع بلامانع است
Http://www.sozluk.blogfa.com

[e-mail]