آموزش لغات تورکی آزربایجانی

عمومی سؤزلر:

اؤجه‌شگه‌ن: سورتوشگه‌ن، موزاحیم

اؤدمه‌ک: برابری کردن، جبران کردن( بو اونو اؤد‌ه‌ر)

ائرته: تئز

ائشخیره‌ک: سکسکه

ائله: همان طوری، آن طور .و..

ائونه: وعده غذایی

ائیمین: آرام، فوغارا، سالم ساکت

ائینی اؤزینده دگیل: حالش گرفته است، بد حال است( بیشتر از لحاظ روانی منظور است)

ائینی آچیلیب: حالش خوب شده

ائینی مه‌ک: به سعادت رسیدن ( او اوغلان ائنی مه‌ز)

آدامدی ها لواق دگیل: آدمه علف هرز که نیست

آدلاماج: در وسط رود سنگ می ریزند تا از آب بالا بیاید و بتوتنند از طریق آن به این ور ـ آن ور رود رفت و آمد کنند. برای اینکار مجبورند که از کنار رود روی سنگها پریده و از آن به آن ور رود

ارجاغاز: اره کیچیلتمه‌ک اوچون دییه‌للـه‌ر

ارغه‌ج:

ارینجه‌ک، ارینگه‌ج، ارینگه‌ژ،ارینگه‌ش: تنبل، کسی که انجام کار ساده هم برایش سنگین است و در انجام آن تنبلی می‌کند

آزماق: گم شدن، راه را گم کردن

آسغیراق: عطسه

اسنه‌مه‌ک: خمیازه کشیدن

آغیزا باخان: کسی که به حرف این و آن گوش می‌کند

اوت: علف

اوتانقاج: اوتانجاق

اوچه‌م: سه قلو

اوزه قالدی: تو رو در بایستی گیر کرد.

اوزون سولو(üzün sülo): دراز

اوسگوره‌ک: سرفه

اوشخون: ریواس

ایپ:

ایتی آغیز: کسی که تند غذا می‌خورد

ایرجئله، ایربئله، ایرائله، بیرائله، اوبئله: آنقدر، آن همه ( به آخر این کلمات "م" هم می تواند اضافه شود: ایرجئله‌م، ....)

ایلیشمه‌ک: گیره کئچمه‌ک، گیره دوشمه‌ک( بو ایشده بتر ایلیشدیک)

ایندی: الان

اینیشیل: دو سال قبل، پیارسال

ایکیندی: بعد از ظهر(عصر)

بئز: آغ پارچا

بئل باغی:

بئله: همین طوری، این طور

بئلین تیره‌سی: ستون فقرات

بئلینه ال چالدی: حمایتش کرد، تحریکش کرد.

بئین: مخ

باتبات: اوت آدی دیر، اونون ده‌نین خمیرینه‌ن ائششه‌گه وئرسن قودورار.

باشماق، توست: کفش

بالا – بالا: ٱز – آز، یاواش ـ یاواش

بره پوزان: کسی که اهل سود نیست و همه‌اش ضرر می‌آفریند و دارو ندار را به باد می‌دهد مثلا میراث پدری را

بله‌ک باغی:

ال‌به‌هل: فورا، آنی

به‌یه( به‌یه‌م، به‌یه‌ر): مگر، مگر هنوز

بو ایل: امسال

بود: برنده، کسی که برده باشد، پیروز

بوداماق: ( بودارلاماق)کتک زدن لاینقطع با چوب یا دست

بوزوشمه‌ک: دست و پا را از سرمای جمع کردن و پوف کردن صورت

بوغازجیل: تاماهجیل، هرزادا تاماه سالان، قارنی اپی

بولاماق: آلوده کردن، به هم زدن

بی تو: یک مرحله ( بی تو قاچ، بی تو اوتور)

بیر سؤز ایسته‌ره‌م سنده‌ن

بیر گره‌ن: یک مدت زمانی موقت

بیرآندا:در یک آن

بیربئله، بیرجئله: این همه، این قدر( مثل بالایی ها)

بیرباغیر: منظم، باهم، هماهنگ

بیرسایاق: یکدست، هماهنگ

بیلدیر: کئچه‌ن ایل، پارسال

بیلیت: بلیط یک کلمه تورکی است، ازبن " بیلمه‌ک و بیلدیرمه‌ک" + ایت( پسوند اسم ساز) مثل سؤگود و ایگیت...

پاییز: این نیز یک کلمه تورکی می‌باشد، از پای به کالا و سهم و آذوقه + اوزه‌ن به معنی تمام کننده ( پاییزان را توجه کنید) معمولا در زمان قدیم در مناطق آذربایجان که زمستان سختی داشت مردم آدوقه خود را برای زمستان از اواخر تابستان جمع می‌کردند(زومار) اما به خاطر طولانی بودن فصل پاییز و هوای زمستانی آن خیلی از آذوقه تمام می شد و حتی مجبور می شدند برای اواخر زمستان از داراها قرض بگیرند( چه آذوقه انسان و چه آذوقه حیوان) و در بین مردم روستاها الان هم فصل پاییز به فصل سنگین و دیرگذر مشهور است.

پسه ـ پوسه: جور و پلاس، خرت و پرت

پسه‌ر: تالوار

پیس ایاقدادیر: در وضع بدی به سر می‌برد، بد حال

پینتی: شلخته، بی سلیقه

پییه: دیوار تنور و اجاق

تاپماجا:

تالوار:

تامارزی قالماق: حسرت به دل ماندن

تایا: دریلمیش اوت ییغینی

تپیگه دوشمه‌ق: به تله افتادن

تپیک: دام، تله، قورغو

تپیک: لگد، جفتک، زیرتدیگ، سونجوق

تلیس:

تمه‌سسوک آنلاماق: چیزی دستگیر کسی شدن، لذت از کاری یا چیزی بردن

تو: سورعت، هیز

تونوک، تنیک: نازک

توکلوجه: گلی زیبا که به صورت خودرو در کوه می‌روید و از آن جوشانده درست کرده می‌خورند، چایی آن قهوه‌ای کمرنگ می‌باشد

جار: جای تنگ

جار: یک مدت زمانی( او بو ائوده بیر جار اوتوروب)

جانسیز: لاغر، بی بنیه، ضعیف

جانلی ـ باشلی: سالم، هئیکه‌للی، سرحال

جایماق: منحرف شدن، گمراه شدن

جفه‌نگ: انگؤو، یانشاق، جللئی

جله:

الجه‌ک:

جوشماق: اسمه‌ک، جوشیدن،غلیدن، حرص خوردن، ناراحت و عصبانی شدن

جوییر: آغاجین یازدا جوجه‌ره‌ن بوداغی

جییه:

چاپباز: دغل، قره دغل

چاتی:

چاغال: قویروغونون اوجو آغ اولان قوزو

چالا ـ چوکه‌ک: آلچاق ـ اوجا یئر، چالا ـ چولا یئر

چالغی:

چخیر: شر آدام، دعواجیل آدام، ناراحات آدام

چیخه‌ر: لیاقت، شایستگی، پشتکار

چیمدیک: نیشگون

چیممه، اوزمه: شنا

خارال:

خلوه‌ر ایپی:

دؤش، امجه‌ک: پستان زن

دؤنه: یول، باش ( بو یولو نئچه باش گئدیبسه ن)

دارغین: زندان

داهی اینیشیل: سه سال قبل

دنگ: سرسام، سر درد( اولان آز دانیش بیزی دنگ ائله‌دون)

دوداق دوداغا ده‌یمه‌سین؟؟؟

دوزداق: داوارا دوز سپیله‌ن یئر

دوغاناق:

دوغرول قاباغا، دورال قاباغا، دیکه‌ل قاباغا: داوطلب شو، پیشگام شو

دوم آغ: آغ آبباغ، بوتون آغ

دیللی ـ باشلی: جانلی، یاخچی دانیشان، چرب زبان

راحاتی: قیف

زنگه‌ک: چوبانین توپوقدان دیزه‌جاق چکیله‌ن دیزلیگی

زیرپی: بؤیوک، یئکه، هئیکه‌للی، هئزان

ساپ:

ساج: ساج، ظرف فلزی که در روستاها روی آن نان می‌پزند

ساچ: مو، زلف

سادیشماق: سازیشماق، سازش کردن

سوپورگه:

سوخدو ـ پوخدو: تبانی، توطئه

سوزگه‌ج: مئزه‌ر، فیلتر، صافی

سویوشجیل: فحاش، بد دهن

سیجیم:

سیخمه: حجم یک مشت( بیر سیخمه بوغدا)

سیفته: ایلک دؤنه، اولده

سیگیرمه: پلک چشم

شئه: شبنم

شاپدان: ناگهانی(شاپدان گیردی ائوه)

شاخ ـ شوه‌ل:

شالخو: شیب دار، سراشیبی

شرید:

شرید:

شنه: چهارشاخ

شوش: شاخ، دیک، اوجا( شوش بوینوز کئچی)

شویونه گئدیب: بر باد رفت

شیرـ شیر، شیرره‌کان: آخماجا، آبشار

قاباقلاماق: به پیشواز رفتن( اوروجلوغی قاباقلادی)

قابیرغا، کمه: دنده بدن

قاتما:

قارنی زیغلی: حسود

قارین-قورساق: احشام، شکم و متعلقات آن

قاققا ـ قولونجا:

قانشار: روبرو، مکانی که مقابل دید باشد

قاییش:

قزیل:

قزیل: کئچی یونو

قلبی: اوجا یئر( قلبی یئره سو چیخماز)

قنه‌ف:

قورخاغان: اؤدده‌ک، ترسو

قورشاق:

قوش:

قوموج: دنبالچه، آخرین استخوان ستون فقرات

قوندارما: جعلی، ساختگی و قلابی ( بیزیم اؤلکه میزین چوخ یئرلرینه قوندارما آد قویوبلار)

قی قی گئدمه‌ک: لی لی رفتن.

قیرنه: توش، راستا

قیریق:

گؤت آللاغی: آدمی که اهل کار نیست، ولگرد، لات

گؤلمه‌ج: محل تجمع آب خیلی کم

گله‌جه‌ک: آینده

گله‌جه‌یی: سال آینده

گومگوم: چاه طبیعی عمیق

گون اورتا: ظهر

للـه‌ک: اوچار( پرنده) توکو

لومه: قویروقسوز تویوق

ماتیشغا: یونگول و شخصیت سیز گنج قیز

مامیز: نوک پستان

مان: پیس، عاییب

موتال:

نابا: نگو که ( نابا او آتدان یئره دوشسون )

نشتو قارنینا: با شکم خالی

نیخله‌مه‌ک: ان آغیر یوکو بیرینین بئلینه باسماق

اله باخان: کدا، فقیر، محتاج دیگران، دریوزه

هئریکی: آنارشیست، بی‌نظم و انضباط

ها، هه، هن: آری، بله

هادیر اول: موواظیب اول

هالای: داوار زیلیننه‌ن یاپما یاپاللار و قورویاننان سورا اولاری بیر منظم ییغیندا دوزه‌للـه‌ر

هپیر ـ چوپور: چیزهای بی ارزش

هشه‌مه‌ت: کینه، حسد، گیجیک

هله هلبه‌ت: حتما حتما

هله: هنوز

هنیرله‌نمه‌ک:گرم شدن، دما گرفتن( پونج یاندی ائو بیر هنیرله‌ندی)

هوروک:

هورکه‌غان: زیاد رمنده

هیزمیلی: کینه‌ای، تند، اوره‌گی آجیخلی، گیجیکلی

وقه‌م اولماق: خشک و زرد شدن مزرعه طوری که موقع چیدن شکسته و زمین می ریزد

کئچه: نمد

کئش:

کورنش: حالتی که گله به هنگام گرما به خود می‌گیرد، گوسفندان سر در زیر هم و پشت سرهم هستند

کوره‌ک:

کوروش: محل تجمع مارها( ایلان کوروشو)

کول: بوته

کوله بئل:

کوله‌له‌تمه: تولازدیرما

کوم: داوار طؤیله‌سی

کیپچاق: ییغجه‌م، دیبیشه ـ دیبیش

کیرلی: چرکین، ایرینلی، کثیف

الی یالین: دست خالی

یئلین، امجه‌ک: پستان حیوان

یئملیک: شنگی، یئمه‌لی اوت

یئییمجیل: چوخ یییه‌ن و یاخچی یییه‌ن

یاتاق: محل خواب، اتاق خواب ( در روستاهای ییلاقی به محلی که شب گله را آنجا می خوابانند یاتاق گفته می شود)

یارغان: پرتگاه

یاریم ایاق: نصف، نصف به نصف( او سووو یاریم ایاق قوی)

یاریمئل: وصله بزرکی که به لباس در صورت کوتاه و تنگ بودن و یا زیاد پاره شدن می دوزند

یاماج: دامنه

یان ـ دؤیره: دؤیره بر، هنده‌ور

یوزوندورماق: پی نخود سیاه فرستادن، فریب دادن، منحرف کردن

یوماغ: کلاف

یوموروق: مشت

ییرغه‌له‌مه‌ک: تکان دادن

ییرغه‌له‌نمه‌ک: خرامیدن، حرکت زیاد به سمت راست و چپ هنگام راه رفتن

الف الفه ده‌یمه‌سین

الف قددینی ایمه‌سین

کؤیشه‌ن آدی:

دوز،قاباق چای، دالی چای، کند قاباغی، اوتای باغ، آل بابا گؤلی، اججو، سد دره‌سی، آغ گؤل، کله‌ک، باغ دالی، ایگده کولو، آلچا کولو، مله‌ی اؤله‌ن، جومجوما، زه‌یلی دره، محرم چالاسی، دذار، یئمشانلی، اؤکوز یولاغی، ایلان کوروشو، قارؤولی، دیک داش، داش قاباغی، داش آلتی، بند، نجی گؤزه‌سی، نقی دره‌سی، بؤیوک گونئی، چوره‌ک کسه‌ن، شمی دره‌سی، آغ یوققوش، مال یولاغی، قیر{خ} پوخوم، گؤتی پوخلی، آغ کمه‌رلر، دوزداق، ایستس قه‌یه، کوم آغاجی، داش دالی، آغ بولاغ، تورپاغلی، دلخه‌لی، حوسئن آلی، قورد دره‌سی، اکبه‌رئی، داش اوستو، قوروقچی قجه‌لی، کردده‌نکه‌له داشی، حفشه، آلما آغاجی، قوشا بولاغ، شوش( şüş)، قازما گونئیی، خره‌به‌لر، چیره بوران، شیر ـ شیر، شیرره‌کان، کویول قاباغی، سؤیلی، قیسخانج، یئددی دره‌لر، قویون قیرخیلن، بد دره، گوزه‌لر، ائو آلتی، جیه‌نلیق، دالی قجه‌للـه‌ر، موتال داشی،پوتالی، ائششه‌گ قیریله‌ن، پوللی تپه، جاجیخلی، بیچه‌نه‌ک، ساری داش، کؤش ( کؤچ) دره‌سی، نوخودلار دره‌سی، قیرمیزی کمه‌ر، ساری کمه‌ر، قوتور کمه‌ر، ساری قجه‌ل، شایوردون، تخته بولاغ، یانی قره، مامئی، ساندیق سیندیره‌ن، قورس، قوزئیله‌ر، گومگوم، قارآنباری، سینه یورد، گونئی دالی، اؤکوز اؤله‌ن

استفاده از مطالب با ذکر منبع بلامانع است
Http://www.sozluk.blogfa.com